أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
565
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
خاكسترى 14 است . ديسقوريدس باز هم مىگويد * * كه بهترين زرنيخ چندان پوك نيست ، به رنگ سرخ است ، به آسانى ريزريز و ساييده مىشود ، خالص است و بوى گوگرد مىدهد ، نيرويش همان نيروى ارسانيقون است 15 . ( 1 ) . زرنيخ نيز ديده مىشود ( Lane ، 1229 ) و اين معرب « زرنى » فارسى است . سه نوع زرنيخ تشخيص مىدهند : زرد ( دى سولفيد ارسنيك يعنى رآلگار - ( As 2 S 2 ) ، سرخ ( ترى سولفيد ارسنيك يعنى ائورى پيگمنت - As 2 S 3 ) و سفيد ( اكسيد ارسنيك - As 2 O 3 ) ؛ قس . ابو منصور ، 295 ؛ ابن سينا ، 221 . طبق طبقهبندى رازى ، زرنيخ دو نوع است - سرخ و زرد ، و اكسيد ارسنيك را « شكّ » مىنامد و در گروه سنگها جاى مىدهد ؛ كريموف ، سر الاسرار ، ص 119 ، يادداشت 29 و ص 149 ، يادداشت 282 . ( 2 ) . لاذراخوس ، قس . بر بهلول ، 18 943 : لدراخوس ؛ نسخهء فارسى : اذرخوس گويند و معنى او « زردرنگ » بود . ( 3 ) . ارسانيقوس - يونانى ، ديوسكوريد ، ، 86 . ( 4 ) . سندراخوس - يونانى ، ديوسكوريد ، ، 87 . ( 5 ) . نسخهء الف : سنزحا ، بايد خواند سندرخا ، نك . يادداشت 4 ؛ نسخهء فارسى : استوحا و مىافزايد : « به لغت لطينى « اوربيمنت » گويند ( قس . با auripigmentum لاتين و orpiment فرانسه ) . ( 6 ) . نورثا . ( 7 ) . زرنيخا . ( 8 ) . زرنى ، قس . II , Vullers ، 131 . ( 9 ) . منجل ، بايد خوان منحسل ، قس . Dutt ، 44 : manahsila . نسخهء فارسى : منسل و منسل ، قس . Platts ، 1108 . ( 10 ) . نسخههاى الف و فارسى : هريال ، بايد خواند هرتال ، قس . Platts ، 1224 و Dutt ، 41 . افزوده در حاشيهء نسخهء الف : « [ زرنيخ ] زرد را به سندى هرتال و سرخ را منسل [ در متن - متسل ] مىنامند » . ( 11 ) . برطبق ديوسكوريد ( ، 86 ) ارسانيقون زرنيخ زرد است و در معدن زرنيخ سرخ يافت مىشود . ( 12 ) . افزوده از روى ديوسكوريد ، V ، 86 . ( 13 ) . * اين قطعه با اختصارهايى در Picture ، 121 درج شده است . ( 14 ) . ديزج ، نسخهء فارسى : خاكستر فام . ( 15 ) . * * در حاشيهء نسخهء الف نوشته شده و در نسخههاى ب و فارسى حذف شده است . قس . ديوسكوريد ، V ، 87 .